Home | Contact

Stroekelstene

Kortens is Losser( woarum zean wiej vroger Loster?) heel wat bezunders rieker wörden. Der li-jt vanof 11 juli  hier en doar tusken de gewone tegels op stroat  bezundere ‘Stolpersteine’, ‘stroekelstene’, zollen wiej zeggen, maakt deur nen bezunderen kunstenaar, Gerhard Demmig oet Köln. Vanof 1994 hef den man leu oet de hele weerld inspireerd, dee stene gewoon tusken de aandere op stroat te leggen. ’t Bint der tiendoezenden wörden, weerldwied. Ze bint stuk veur stuk daalleg op de stea’n woar in de leste grote Krieg Jödse femilies deur de bezetters oppakt wörden. Doar bint eare leavens –meestentieds veur aaltied- stroekeld. Eare namen bint der in graveerd. Veurofgoand an dat mement hef Jules Schelvis, 93, den leavend oet Sobibor kommen is, in de oale Prot. Keark in Losser ’n bezunder verhaal höalden oawer zien verblief in Sobibor. Hee was ok stroekeld, mer is wier in de been kömmen.

               In Twente neumt wiej dee stene ‘stroekelstene’. Iej stöt der de veut an, a’j nich oppast. De vrouw zeg aait, as wiej zukke stroekeltegels op stroat antreft: “t wordt tied dat ’n Könning hier op vesiet koomp, dan wordt ze ammoal mooi anliekt.’ Het is ok de bedooling da’j oe an dizze stene ‘spiritueel’ stöt. As ’t good is, stoa’j der efkes biej stil en iej deankt an dee tied, de dage van aleer, dee verschrikkingen, dee oawer oons ammoal, mer in ’t bezunder oawer dizze onscheuldige leu kömmen bint. Dee stene bedoolt efkes ‘anstot’ te geaven, iej mot oe eargern. Dat is ok de bedooling van het oale Griekse woord veur ‘anstot’ en dat is: ‘skandalon’, oons woord schandaal. Dat woord passen in de oorlogstied op völ meer praktijen. Het was ja nich bloots ’n schandaal dat de Duutsers oons laand inkwammen, mer oaweral lean ze ok nog stroekelstene vuur leu dee in ear systeem nich passsen. Op nen morn in, mean ik, 1942, wörden wiej oet ’t gymlokaal van oons Lyceum in Eansche votjag, want de bezetters hadden de ruumte neudig um de Jödse koopleu van ’t maarkt dee ze net met ne razzia biej mekaar jag hadden, op te beargen, veurdat ze in wagens votbrach wörden um nooit werum te kommen. Dat was ’n schandaal, nen skandalon, Too en later wörden ’t veur oons as oawerleavenden ‘n groot schandaal da’w der niks an doon hadden, of wollen, of dörfden. Te bang? Kats van ’t rit? Noa ’n oorlog he’w dat mekaar op ne reünie van school nog es vroagd: woarum deuden wiej fealik niks? Ach, keender warren wiej ja nog, gin geweer biej oons, nearns op bedach. Oawerdoonderd. Later, too dee grote healdenverhalen kammen van leu dee zich in ’n oorlog dudelijk an de kookaante höalden hadden, heb ik dat better begreppen. Niks aans as oetstelde dapperheid. Biej ’t bombardemeant van 1942 in Eansche, broekten de Amerikanen staaf- braandbommen, zonne 35 cm lang, döch miej. Ze sleugen dwas deur de tegels op stroat en bleaven kats rechtop stoan brannen. De tegels brökken nich. Dat warren ok stroekelstene. Hoo dan ook mer: efkes goan kieken in Losser.

Anne van der Meiden


HOME | CONTACT | HTML | CSS | © 2010 Wendelcom |